ویژگی های اقتصادی و چگونگی تولید:      (قسمت 4)

زندگی خود کفای ایلی همواره بر مدار دامداری و اندکی کشاورزی چرخیده است دامداری نه تنها شیوه ای تولیدی بوده بلکه برای فرد عشیره ای نفس زندگی ،درواقع کل زندگی نیز بحساب آمده است . چرا که دام برایش رفاه ، قدرت ، حیثیت اجتماعی ، تشخص به ارمغان می‎آورد . از این رو نگهداری دام و کوشش در ازدیاد آن ، نه تنها وسیله ای برای امرار معاش محسوب می‎شد بلکه هدفی اجتماعی – اقتصادی را متضمن بود.
چنین پدیده و عامل مهمی که در متن فرهنگ عشیره مهر خورده و با ارزش گردیده بود برای حفظش ،یا رای ستیز با طبیعت را نداشته و چاره را در انطباق و سازش خود با آن نمی‎دید. بدنبال این هدف و وسیله زندگی، گرما و سرما را با حرکت خود تعدیل می‏کرد و در این حرکت که به نوبة خود جوهره‎ای به زندگی او می‎داد ،مناسبترین شیوه بهره گیری و استفاده از طبیعت را فراگرفته بود ، که علیرغم مشکلات طاقت فرسای آن نیاز اورا ، هر چند نا رسا ، در پهنه دیدش برآورده می‎کرد کشاورزی که در واقع با شیوه دامداری عشیره کوچگر در تناقص بود کمتر می‎توانستبعنوان نقطه جاذبی برای او مطرح گردد و خلاصه شده بود در پراکندن بذری آنهم به هنگامی که رمه در ییلاق یا قشلاق آسوده می چرید و جمع آوری آن نیز بدین ترتیب . بدون تردید محصولات چنین زراعتی نمی‎توانست آذوقه فرد کوچگر را تامین نماید بلکه در یک رابطه اقتصادی تقریباً پا یا پای ، روستا نشینان و یا احتمالاً شهر نشینان کمبود زراعت وی را تامین می‏کردند.
کوچگران کمتر متحول که همواره و غالباً در سرحدات خود با جوامع یکجا نشین و بیشتر متحول در تماس بوده‏اند ؛کم و بیش در طول تاریخ حیات خود از تحولات و دگرگونی‎های آنان  مانند هر جامعه دیگر متاثر و متحول گشته اند . این تحولات که در گذشته نه چندان دور ،بیشتر رنگ سیاسی و نظامی داشته است در زمان کنونی پیچیدگی خاصی یافته و جنبه های دیگر اجتماعی و اقتصادی را در بر گرفته است . این تحولات ( بدون بحث در چگونگی و ارزش گذاری آن ) برای جامعه ایلی که دگرگونی را فقط از زوایای محدود  با کندی دیده بود ، چنان وسیع و شتاب آلود است که بدون توجه به عوامل و عوارض این دگرگونی ، نمی‎توان به ویژگی اقتصادی و در نهایت به تدوین برنامه برای آنان پرداخت.
مطالعاتی که تا کنون در عشایر بطور کلی و در عشایر لرستان بویژه ، بعمل آمده است کمتر به موج مداوم و فراگیرنده این تحولات و اثرات آن در سیستم زندگی ایلی عنایت داشته است . آنچه که تا کنون مورد توجه مطالعه گران بوده در چهار چوب لاک سنتی کوچ گری ، مسئله اسکان ، نظام مبادلاتی ، مسائل مربوط به جمعیت ، چگونگی مراتع، احتساب تقریبی  درآمد و مقداری از مطالب دیگر در حد قضایای فولکوریکی بوده است . بدون رد اهمیت این نوع شناسائی‎ها اعتقاد بر این است که باید جهت مطالعات را بیشتر متوجه پدیده های جدید نموده که نوظهورند و در واقع خارج از حوزه نظام عشیره ای سخت بر آن ها فشار وارد می‎آورند . هر یک از این پدیده ها خود به تنهایی موضوع وسیعی برای بررسی و تحقیق ارائه می‎نماید که نه در بضاعت ما است و نه با وقت ضیق و امکانات محدود ما سازگار است. تنها برای اینکه دیدگاهی ، احتمالاً، روشن شود به پاره ای از آنها اشاره می‎شود:
1- وجود راه ارتباطی در هر جامعه دگرگون کننده بوده است و این خاصیت را نیز در زندگی اقتصادی – اجتماعی ایلات لرستان کم و بیش بجای گذاشته است . با وجود اینکه راههای مورد نظر در حاشیه محدوده جغرافیائی ایلات قرار گرفته اند اما تاثیر روز افزون آنها از حیث اقتصادی بخصوص ، قابل اغماض نمی‎تواندباشد. چه از یکطرف کوچ سنتی ایلات را دستخوش تغییر نموده   و تمایل  به کوچ ماشینی را فراهم کرده و از طرف دیگر دسترسی ایلات را به بازار مصرف وورود عوامل نایاب بازار را به داخل ایلات تسهیل نموده است که در هر صورت برای خانوار ایلی و اقتصاد ضعیفش آن جنبه مثبت مورد نظر را در بر نداشته است .
نکته ای را که نباید فراموش کرد اینست که : سرعتی که با کوچ ماشینی، در انتقال ایلات بوجود آمده ( و یا خواهد آمد ) نتیجه آن، فشار نا متعادلی است که بر مراتع وارد می‎شود هزینه های اضافی است که بابت حمل پرداخت می‎گردد و شاید بیکاری فصلی است که در ایل حاصل می‎شود.
2- علاوه بر راه سایر اقدامات وسیع زیر بنایی در حول و حوش حوزه جغرافیایی ایلات تاثیرات همه جانبه ای در سیستم اقتصادی زندگی ایلی بجا می‎گذارد . چنانچه از قبل به وجوه این تاثیرات و نتایج حاصل از آن توجه نشود ممکن است هم برای عشایر و هم برای منطقه و در نهایت در سطح ملی مسائل در خور توجهی بسازند. احداث سد عظیم محمد رضا شاه ( دّز ) در قشلاق پاره ای ایلات لرستان ، سبب گردیده که گروه قابل ملاحظه ای از خانوارهای کوچگراسکان پیدا نمایند که بواسطه جذب در کارهای مختلف ، بویژه متنفذین محلی ، از درآمد نسبتاً بالایی و رفاه نسبی‏ای ، بهره مندمی‎باشند، پاره ای از این خانوارها با وجود اشتغال مستمر در کار سد ، زندگی نیمه عشیره ای خود را هنوز حفظ کرده اند ، گروه دیگر از ایلات لرستان ( بعضی از طوایف پاپی ) که در محدوده آب خیزهای سد ، زندگی می‎کردند بعلت مسائل حادیکه برای حفظ و مراقبت آن آب خیزها ، مطرح شد طرح های شتاب زده و کاملاً مطالعه نشده ای جهت جلوگیری از فرسایش و آب خیز داری منطقه پیاده شد که صرف نظر از حاصل و نتیجه آن ، باعث گردید ، متجاوز از ، 1000 خانوار سرگردان و در بدر گردند.
از شرایط اجرای موفقیت آمیز طرح یکی این بوده که احشام خانوارهای مذکور تخمیناً بیش از نیم میلیون رأس از قلمرو طرح خارج گردند. بدیهی است هیچ جای دیگر بسادگی نمی‏توانست پذیرای چنین جمعیتی باشد . ساده ترین راه عملی که جلوی پای عشایر منطقه باز بود، دل بریدن از دامداری و دلخوش کردن به اشتغال زود گذر و فریبنده ای بود که طرح مهیا نموده است. جمعبندی این نتایج از حیث اقتصادی به طور کلی این بود که : منطقه ایلی که از معروف ترین و زیادترین فرآورده های دامی را تولید و به بازار عرضه کرده بود یکسره مصرف کننده روغنهای نباتی و حلوا ارده و برنج خارجی شد. از حیث اجتماعی – روانی ( که بحث آن در این مقال موردی ندارد ) نیز در آن خطه اثرات عمیق بجای گذاشته است که به نوبه خود موضوع مطالعه ای را تشکیل می‎دهد.

نوشتن دیدگاه

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

تبلیغات

 

 

آخرین عناوین